Trước khi bạn bắt đầu đọc, tôi chỉ muốn nói rằng tôi không phải chuyên gia đồng hồ. Tôi chỉ là một người chơi, có một chút thông tin nhập môn, và muốn tổng hợp nó lại, để nếu ai đó cần thì có thể nhanh chóng tìm hiểu cơ bản về món phụ kiện này. Và tôi đang nói đến đồng hồ truyền thống chứ không phải smart watch.

Kỷ nguyên số – thời kỳ mà chúng ta có thể xem giờ ở bất kỳ đâu, đồng hồ đeo tay không còn là công cụ quan trọng như ngày xưa nữa. Nó trở thành một món phụ kiện mang tính thời trang, là câu chuyện, và là tấm gương phản chiếu cá tính của chủ nhân.

Thế giới đồng hồ rộng lớn và phức tạp hơn vẻ ngoài tĩnh lặng của nó rất nhiều. Hàng ngàn thương hiệu, vô vàn mức giá và đủ loại thuật ngữ. Bạn không thể “chơi” thứ mà bạn không hiểu. Vì thế, hãy kiên nhẫn, hãy từ từ, hãy tìm hiểu trước khi xuống tiền mua chiếc đồng hồ đầu tiên. Còn tôi, với chút thông tin ít ỏi, hy vọng giúp bạn không lạc đường. Bắt đầu từ cơ bản nhé!

I. Phân loại bộ máy: Quartz vs Mechanical

Cấu tạo của đồng hồ gồm rất nhiều bộ phận, từ bộ dây, khóa, kính, niềng, kim, mặt số… Nhưng bộ phận quan trọng nhất lại ẩn chứa bên trong, đó là Bộ Máy (Movement). Trách nhiệm của bộ máy có thể được ví như động cơ của ô tô, là nơi mọi thứ vận hành: Phân nhịp thời gian; Truyền động qua bánh răng cưa để quay kim, quay lịch. Để bộ máy hoạt động, người ta phải cung cấp năng lượng cho nó.

Có 2 cách chính để bộ máy lấy năng lượng: thông qua Pin (battery) hoặc thông qua Dây cót (Mainspring). Tương ứng, cũng có 2 loại bộ máy: máy Thạch Anh (Quartz) dùng pin và máy Cơ Khí (Mechanical) dùng cót.

1. Quartz (Đồng hồ Pin/Thạch anh)

Đây là loại phổ biến nhất thế giới hiện nay.

Cơ chế: Dùng pin để gửi điện qua một tinh thể thạch anh (Quartz) lắp trong vi mạch. Tinh thể này rung động ở tần số cực cao giúp chia nhỏ thời gian chính xác. Có 2 loại Pin: Pin thường và Pin năng lượng mặt trời.
Đặc điểm nhận dạng: Kim giây thường giật từng nhịp “tích, tích, tích” (1 giây 1 nhịp).
Ưu điểm: Cực kỳ chính xác (sai số chỉ vài giây/tháng), chống sốc tốt, mỏng nhẹ, và giá thành thường rẻ. Hết pin thì thay là chạy tiếp, ít phải bảo dưỡng.
Nhược điểm: Ít giá trị về mặt sưu tầm và nghệ thuật cơ khí. Có thể hiểu nôm na, các đồng hồ Quartz khác nhau thường khác mỗi cái vỏ, còn bên trong hầu như y hệt.

2. Mechanical (Đồng hồ Cơ)

Đây là thứ làm nên đẳng cấp và sự mê hoặc của giới chơi đồng hồ. Nó hoạt động hoàn toàn dựa trên cơ học, không dính líu đến điện tử.

Cơ chế: Năng lượng được tích trữ trong một lò xo (gọi là dây cót). Khi lò xo bung ra từ từ, nó làm quay các bánh răng. Có 2 cách tích cót:
- Hand-winding (Lên cót tay): Bạn phải vặn núm hàng ngày để nạp năng lượng.
- Automatic (Tự động): Có thêm một con văng (rotor) đằng sau. Khi cổ tay bạn cử động, con văng xoay và tự động nạp cót cho đồng hồ.
Đặc điểm nhận dạng: Kim giây trôi mượt mà (sweep) quanh mặt số, không giật cục. Nếu áp tai vào nghe sẽ thấy tiếng “tích tích” rất nhanh và dồn dập của bộ máy đang làm việc.
Ưu điểm: Giá trị nghệ thuật cao, thể hiện trình độ chế tác tinh xảo, “có hồn” hơn đồng hồ pin. Nếu bảo dưỡng tốt, tuổi thọ có thể kéo dài hàng chục, hàng trăm năm.
Nhược điểm: Độ chính xác không bằng Quartz (sai số từ vài giây đến vài chục giây/ngày), sẽ hỏng nếu va đập mạnh hoặc tiếp xúc với từ trường. Giá khá cao, và thường dày và nặng hơn Quartz.

Một chiếc đồng hồ, dù là chạy pin hay cơ, cũng đều phục vụ cho 1 mục đích nào đó.

Bạn cần 1 chiếc trâu bò, tiện lợi, giờ chính xác, giá rẻ, mỏng nhẹ? Hãy tìm Quartz.
Muốn sưu tầm, giữ gìn, trải nghiệm cảm xúc khi phải chăm sóc một bộ máy tinh xảo với hệ thống bánh răng làm việc nhịp nhàng? Hãy chọn đồng hồ cơ.

II. Thương hiệu & Phân khúc

Bạn đã từng nghe về Tam thánh PP-AP-VC, Rolex, Omega, Longines, Seiko, Citizen, Tissot,… Họ đều là những ông lớn trong ngành công nghiệp đồng hồ. Nhưng giữa họ cũng có những kết nối đặc biệt. Tôi có bảng tổng hợp các tập đoàn đồng hồ nổi tiếng như sau (cảm ơn Gemini nhé):

Tập đoàn	Quốc gia	Mô tả	Thương hiệu nổi bật
Swatch Group	Thụy Sĩ	– Tập đoàn đồng hồ lớn nhất thế giới. – Có công cứu sống ngành đồng hồ Thụy Sĩ khỏi khủng hoảng thạch anh những năm 70. – Phủ sóng mọi phân khúc giá. – Sở hữu nhà máy ETA (chuyên sản xuất bộ máy) cung cấp linh kiện cho một nửa thế giới đồng hồ.	• Breguet, • Blancpain, • Omega, • Longines, • Rado. • Tissot, • Hamilton, • Mido, • Swatch.
Richemont Group	Thụy Sĩ	– Tập đoàn chuyên về trang sức và đồng hồ siêu sang. – Các thương hiệu thường thiên về nghệ thuật, hoàn thiện thủ công đỉnh cao.	• A. Lange & Söhne, • Vacheron Constantin (1 trong tam thánh), • Cartier, • IWC, • Jaeger-LeCoultre (JLC), • Panerai.
LVMH	Pháp	– Tập đoàn xa xỉ lớn nhất thế giới (sở hữu Louis Vuitton, Dior…) cũng nắm trong tay những hãng đồng hồ rất mạnh. – Thiết kế táo bạo, hiện đại, marketing cực giỏi và thường gắn liền với sự hào nhoáng.	• Hublot, • TAG Heuer, • Zenith, • Bulgari.
Seiko Group	Nhật Bản	– Tập đoàn Nhật Bản duy nhất đủ sức đối đầu sòng phẳng với Thụy Sĩ ở mọi mặt trận. – Tự sản xuất 100% linh kiện (in-house) từ con ốc đến dầu bôi trơn. Bền bỉ và thực dụng.	• Grand Seiko, • Credor, • Seiko, • Orient.
Citizen Group	Nhật Bản	– “Kẻ thâu tóm thầm lặng” – Tích cực mua lại nhiều thương hiệu Thụy Sĩ và Mỹ. – Sở hữu nhà máy Miyota (đối trọng của ETA), chuyên cung cấp máy giá rẻ cho toàn thế giới. – Rất mạnh về công nghệ Eco-Drive (pin chạy bằng năng lượng ánh sáng)	• Citizen, • Bulova, • Frederique Constant, • Arnold & Son.
Indie	Nhiều quốc gia	– Nhóm này chỉ có những thương hiệu đồng hồ, hoàn toàn độc lập, không phụ thuộc vào cổ đông nào. – Có những thương hiệu khổng lồ, cũng có những thương hiệu ít được biết tới (microbrand).	• Rolex & Tudor • Patek Philippe (1 trong tam thánh) • Audemars Piguet (1 trong tam thánh) • Oris • Nomos • Christopher Ward …

Còn khi xét trên kim tự tháp phân khúc (xét trên khía cạnh giá cả & đẳng cấp chế tác đồng hồ), tôi có thể sắp xếp các thương hiệu mà tôi biết như sau (tất nhiên đây là chủ quan nhé):

1. Thần thánh (Giá từ 320 triệu – 300 tỷ)

Không phải nghĩ ngợi nhiều vì nơi này dành cho the Holy Trinity trong giới chế tạo đồng hồ Thụy Sĩ, là đỉnh cao của nghệ thuật chế tác thủ công. Giá trị của chúng nằm ở lịch sử, độ hoàn thiện tinh xảo đến từng micromet.

Vacheron Constantin (1755)
Patek Philippe (1839)
Audemars Piguet (1875)

2. Siêu sang (Giá từ 200 triệu – 1,5 tỷ)

Mặc dù không nằm trong tam thánh, nhưng cũng là những kẻ thách thức ngai vua. Xét về độ hoàn thiện và kỹ thuật máy móc, họ không hề thua kém, chỉ là họ thiếu cái danh hiệu “thần thánh” mà thôi.

A. Lange & Söhne
Breguet
Jaeger-LeCoultre (JLC)
Blancpain

3. Cao cấp (Giá từ hơn 100 – 500 triệu)

Là những thương hiệu dành cho giới thượng lưu, doanh nhân thành đạt, và hầu như ai cũng biết vì tính nhận diện thương hiệu cực cao, không bao giờ phải lo nghĩ về tính thanh khoản. Đồng hồ của họ cũng có độ hoàn thiện rất tinh xảo. Các đại diện như:

Rolex & Tudor
Omega
IWC
Cartier
Grand Seiko

4. Cận cao cấp (Giá từ 20 – hơn 100 triệu)

Là phân khúc dành cho những người muốn đeo đồng hồ “xịn”, thương hiệu có tên tuổi, hoàn thiện sắc sảo, nhưng chưa sẵn sàng chi cả trăm triệu cho một món phụ kiện. Đồng hồ của họ đã có những chi tiết sắc nét, vật liệu xịn như kính Sapphire, niềng Ceramic, máy cao cấp của Thụy Sĩ, Nhật, Đức. Điển hình ở đây có:

Longines
TAG Heuer
Nomos
Oris
Maurice Lacroix
Credor (của Seiko)

5. Nhập môn (Giá từ 4 – 20 triệu)

Đây là nơi bắt đầu của mọi con nghiện đồng hồ, là phân khúc của nhiều chiếc đồng hồ quốc dân, như Tissot Le Locle, Seiko 5, Citizen Tsuyosa… Gần đây ở Việt Nam, các dân chơi cũng chăm xách tay mấy hãng microbrand về, nên phân khúc này đang là nơi cạnh tranh cực kỳ mạnh. Một số đối thủ nặng ký:

Tissot
Hamilton
Seiko
Orient & Orient Star
Citizen
San Martin (hãng đồng hồ còn trẻ của Trung Quốc)
Zelos (của Singapore, cũng có chiếc lên tới ~$2,500 nhưng giá đó thì hơi kén người chơi)

III. Kiểu dáng đồng hồ

Điều cơ bản cuối cùng mà bạn cần biết, đó là các kiểu dáng đồng hồ. Bạn không thể cứ thế khoác lên tay một cỗ máy mà mù tịt về thông điệp nó mang lại. Chọn sai dáng đồng hồ cũng thảm họa như việc mặc quần đùi đi họp hay mặc Vest đi leo núi vậy. Để tránh những pha ‘lệch tông’ đó, hãy bắt đầu phân biệt hai phong cách thiết kế chính: Dress Watch và Tool Watch.

1. Dress Watch

Hướng tới sự lịch lãm, tối giản, tinh tế. Phù hợp đeo đi làm công sở, gặp đối tác, hẹn hò, các dịp lễ trang trọng. Đặc điểm: thường có thiết kế mặt dial đơn giản, mỏng & nhẹ, dễ dàng chui lọt cổ tay áo sơ mi.

2. Tool Watch

Như tên gọi, đây là những công cụ trước khi là món đồ thời trang, vì thế những chiếc này thường có kích thước dial to hơn dress watch (40-44mm so với 36-40 của Dress Watch). Nó được tạo ra để phục vụ một số mục đích nhất định: Diver – lặn, GMT – giờ quốc tế, Pilot – phi công, Chronograph – bấm giờ.

Diver: dành cho thợ lặn, có niềng xoay bezel thể hiện 10,20,30,40,50 phút ở vòng ngoài dial, giúp thợ lặn tính thời gian bình dưỡng khí. Bên cạnh đó, kim và cọc số luôn có dạ quang lớn để xem trong bóng tối. Những năm 2020 gần đây, dòng này và chronograph rất được ưa chuộng, với những đại diện tiêu biểu: Rolex Submariners; Omega Seamaster; Longines Hydro Conquest; TAG Heuer Aquaracer, CW C60 Trident Pro 300…

GMT: dành cho phi công hoặc những người sống nhiều múi giờ. Thoạt nhìn thì khá giống với diver, nhưng niềng xoay bezel được thể hiện số 0-2-4-..-24h, và thường có 4 kim thay vì 3 so với Diver. Đại diện tiêu biểu thì ta có Rolex GMT MasterII “Batman”

Pilot: dành cho phi công, với núm chỉnh giờ khá to để vặn đc khi đeo găng tay; cọc số thường to rõ ràng, có thể nhìn được trong điều kiện rung lắc củ buồng lái máy bay. Đại diện của dòng này phải nhắc đến IWC và Breitling.

Chronograph: dành cho thể thao, ban đầu là đua ô tô, có chức năng bấm giờ. Ở phía bên phải, thay vì chỉ có 1 núm xoay, ta có thêm 2 nút bấm nữa: 1 nút bấm giờ cho kim giây chạy và 1 nút reset vị trí kim giây. Mặt số thường có thêm 2 vòng tròn+kim nữa, trông rất thể thao (nếu phay dial trắng thì ta có mặt Panda). Một số chiếc nổi bật: Omega Speedmaster, Rolex Daytona, TAG Heuer Monaco…

Trên đây là những thông tin cơ bản nhất về đồng hồ. Để đi sâu hơn thì bạn cần phải tìm hiểu thêm kha khá thông tin nữa, như cách đọc thông số đồng hồ, bộ máy, bộ dây, các loại chất liệu,… Tôi cũng sẽ viết tiếp về những điều này ở trên blog, hy vọng giúp được các bạn.